Andros neemt deel aan pilot naar verantwoorde prostaatkankerscreening

Andros Clinics maakt onderdeel uit van de nationale proefscreening voor het slim opsporen van prostaatkanker. Nu laten mannen vaak ‘zomaar’ hun bloed (PSA) testen, wat regelmatig zorgt voor onnodige onrust. In deze proefscreening doen we het ‘verantwoord’, legt professor Jelle Barentsz uit.

Als internationaal expert en een van de grondleggers van de Kerngroep Prostaatkankerscreening stond hij aan de basis van deze aanpak: “Gezonde mannen van 50 tot 70 jaar laten hun PSA meten. Is die te hoog? Dan meten we met een simpele echo de grootte van de prostaat. Alleen als dat wijst op een risico, maken we een korte MRI-scan zonder contrast. En pas als we daarop iets verdachts zien, nemen we weefsel af. Zo pikken we de agressieve kankers eruit zonder mannen onnodig te belasten. Maar heel weinig mannen – 1,7 op de 100 – hoeven een biopt te krijgen, terwijl gevaarlijke kankers wél op tijd worden gevonden.”

Professor Barentsz licht toe: “Iedere man met verhoogd PSA of een andere verdenking van prostaatkanker zou in Nederland op dezelfde veilige manier en met topkwaliteit onderzocht moeten kunnen worden. Helaas zien we nu nog te vaak dat de kwaliteit van onderzoeken in Nederland verschilt: de ene keer is het goed, de andere keer matig. Andros biedt al sinds 2015 precisiediagnostiek met strenge kwaliteitseisen en een gestandaardiseerd protocol voor mannen die via de huisarts komen omdat er al een vermoeden van kanker is.”

Bij de proefscreening gaat het echter om gezonde mannen; zij krijgen een speciale, snelle scan zonder contrast. De Gezondheidsraad buigt zich nu over het plan. Lees hieronder het bericht van KWF Kankerbestrijding over deze pilot.

KWF Kankerbestrijding investeert 3,2 miljoen euro in een grootschalige nationale pilot die moet uitwijzen of prostaatkanker in Nederland op een verantwoorde en effectieve manier vroegtijdig kan worden opgespoord. In de pilot ontvangen 25.000 mannen tussen 50 en 70 jaar een uitnodiging voor een PSA-bloedtest, waarvan alleen de gevallen die daartoe aanleiding geven worden doorverwezen voor een MRI-scan. Er wordt gewerkt met een risicogebaseerde aanpak, waarbij vervolgonderzoek en testfrequentie worden afgestemd op het individuele risico, om vooral klinisch relevante tumoren op te sporen, overdiagnose te voorkomen én overmatig testen te reduceren.

Daarnaast onderzoekt de pilot in hoeverre alle groepen in de samenleving worden bereikt en wat de psychosociale en organisatorische effecten zijn van een screeningsprogramma. De vijfjarige studie vormt de basis voor een kosten-batenanalyse en ondersteunt het RIVM, VWS en de Gezondheidsraad bij de afweging of een landelijk bevolkingsonderzoek haalbaar en verantwoord is. De pilot kan, onder voorbehoud van een positief advies van de Gezondheidsraad en het verkrijgen van de benodigde vergunningen, van start gaan.

Veel tumoren worden pas laat ontdekt

Prostaatkanker is de meest voorkomende kankersoort bij mannen in Nederland: jaarlijks krijgen meer dan 15.000 mannen de diagnose en overlijden ruim 3.000 mannen aan de ziekte. Veel tumoren worden pas laat ontdekt, terwijl vroege opsporing in potentie levens kan redden. Toch is vroeg opsporen bij prostaatkanker niet vanzelfsprekend gunstig. De klassieke PSA-test geeft vaak een onduidelijk of misleidend signaal: verhoogde bloedwaarden blijken regelmatig onschuldig. Dat leidt tot overdiagnose (het detecteren van niet-agressieve afwijkingen), onnodige behandelingen en extra stress.

Niet méér testen maar beter testen

Bovendien bereikt de huidige, individuele manier van testen via de huisarts lang niet alle mannen, wat resulteert in verschillen in toegang en gezondheidsuitkomsten. Juist deze bekende beperkingen zijn de aanleiding voor deze pilot. De vraag is: kan een risicogebaseerde aanpak met gerichte MRI wél gezondheidswinst opleveren en de nadelen van klassieke screening minimaliseren? Niet om méér te testen, maar om beter te testen.

Carla van Gils, directeur KWF Kankerbestrijding: “Veel mannen weten nu niet of ze zich moeten laten testen, omdat de PSA-test vaak geen duidelijk antwoord geeft en soms zelfs tot onnodige behandelingen leidt. We willen dat mannen kunnen vertrouwen op een screening die beschermt waar dat nodig is en waarbij nadelen zoveel mogelijk worden beperkt. Daarom vinden wij het belangrijk om als KWF te investeren in onderzoek dat laat zien of een moderne, risicogebaseerde aanpak werkelijk leidt tot verantwoorde en effectieve vroegopsporing: een aanpak die relevante tumoren tijdig vindt en overdiagnose beperkt. Deze pilot geeft ons de kennis die nodig is om te beoordelen of een landelijk screeningsprogramma zinvol en verantwoord kan worden ingericht.”

Opzet van de risicogebaseerde pilot

In de pilot ontvangen 25.000 mannen tussen de 50 en 70 jaar een uitnodiging voor een PSA-bloedtest. Bij een verhoogd PSA volgt vervolgonderzoek, zoals een echo om het prostaatvolume en daarmee de PSA-dichtheid te bepalen; dit is een belangrijke tussenstap om te bepalen wie wordt doorverwezen voor een MRI-scan. De screening volgt een stapsgewijze risicogebaseerde aanpak: alleen mannen bij wie de combinatie van PSA-waarde, PSA-dichtheid en eventuele MRI-afwijkingen daar aanleiding toe geeft, gaan door voor aanvullende diagnostiek. Op basis van deze resultaten wordt voor de volgende ronde een persoonlijk risicoprofiel vastgesteld,
waardoor de frequentie van PSA-testen en vervolgonderzoek wordt afgestemd op het individuele risico. Deze aanpak moet de betrouwbaarheid van de opsporing verbeteren en overdiagnose voorkomen.

Onderzoekers brengen tegelijk in kaart welke tumoren worden gevonden en in welke verhouding. De doelstelling is dat vooral klinisch relevante tumoren worden opgespoord; de verwachting is een verhouding van ongeveer 2:1 tussen agressieve en niet-agressieve tumoren. Daarnaast wordt onderzocht of alle groepen in de samenleving worden bereikt en welke factoren deelname stimuleren of juist belemmeren, inclusief verschillen naar demografische en sociaaleconomische achtergrond.

Ook krijgt de psychosociale impact ruime aandacht: de pilot volgt hoe mannen de uitnodiging, de test en eventuele vervolgonderzoeken ervaren en welke invloed dit heeft op hun dagelijks leven. Tot slot wordt in kaart gebracht wat een landelijke screening zou vragen van de zorg, waaronder inzet van MRI’s, capaciteit, organisatie en kosten. Deze inzichten worden samen met de medische resultaten verwerkt in een kosten-batenanalyse van een mogelijk toekomstig screeningsprogramma.

Samenwerking tussen wetenschap, beleid en patiënten

De pilot wordt uitgevoerd onder leiding van Erasmus MC (Urologie), in samenwerking met Radboudumc, Andros Clinics, de Prostaatkankerstichting, het Antoni van Leeuwenhoek (AVL) en Universiteit Gent (UGent). De pilot sluit aan bij Europese aanbevelingen om de implementatie van systematische moderne prostaatkankerscreening te onderzoeken.

Lees meer over prostaatkanker bij Andros Clinics

Bron KWF