‘Te laag testosteron’, is dat echt zo’n probleem? AD vroeg het onze uroloog

‘Is je testosteron wel hoog genoeg?’ Die vraag kom je als man steeds vaker tegen op sociale media. Vermoeidheid, minder zin in seks of moeite met spieropbouw: het zou allemaal komen door te lage ‘T-levels’. Is dat echt zo, en moet je daar iets aan (laten) doen? Het dagblad AD vroeg het aan onze uroloog-androloog Gert Dohle en Marij Dinkelman-Smit van het Erasmus MC. Zij leggen het uit in onderstaand artikel in het AD.

Zowel mannen als vrouwen hebben het hormoon testosteron, maar bij mannen is dit het voornaamste geslachtshormoon.

Testosteron wordt bij mannen vooral aangemaakt in de testikels. Het hormoon is betrokken bij spieropbouw, botsterkte, libido en de productie van zaadcellen. Ook heeft het invloed op energie en stemming.

De productie van testosteron kan dalen, bijvoorbeeld als de testikels minder goed functioneren. Dat kan klachten geven, onder meer vermoeidheid, minder energie, een lager libido, erectieproblemen en stemmingsklachten. Sommige mannen merken ook lichamelijke veranderingen, zoals sneller aankomen in gewicht.

Maar is ‘een te laag testosteron’ een echte aandoening waar wat aan gedaan moet worden, zoals sommige influencers beweren? Volgens uroloog-androloog Marij Dinkelman-Smit van het Erasmus MC in Rotterdam ligt de waarheid ergens in het midden. „Een echt tekort bestaat zeker. Maar veel klachten die mannen eraan koppelen, kunnen ook heel andere oorzaken hebben.”

Buikvet als risicofactor

Ook uroloog Gert Dohle van Andros Clinics merkt dat steeds meer mannen zich zorgen maken over hun testosteron. „Er is duidelijk meer aandacht voor”, zegt hij.

Bij sommige patiënten die hij onderzoekt, is daadwerkelijk sprake van een tekort. „Een belangrijke oorzaak van een testosterontekort is overgewicht, vooral overmatig buikvet.”

In buikvet zit een enzym dat testosteron kan omzetten in het vrouwelijke hormoon estradiol. „Dat kan invloed hebben op het libido en andere klachten veroorzaken.” Maar in dit geval is medisch ingrijpen niet meteen nodig.

“Als iemand afvalt en meer beweegt, kunnen de waarden vaak vanzelf weer stijgen.”

Bij een vermoeden van een hormoontekort kijkt Dinkelman-Smit eerst naar het totaalplaatje. „Mijn eerste vraag aan iemand die denkt dat zijn testosteron te laag is, is vaak: ‘Hoe leef je eigenlijk? Beweeg je voldoende? Hoe slaap je? Wat is je gewicht?”

Leefstijl heeft namelijk veel invloed op hormonen. Regelmatig bewegen, goed slapen en een gezond gewicht kunnen allemaal bijdragen aan een stabiele hormoonbalans. „Voor mannen boven de vijftig adviseer ik bijvoorbeeld twee keer per week krachttraining. Je hoeft echt niet elke dag naar de sportschool, maar beweging helpt wel.”

Meten is lastiger dan het lijkt

Veel mannen met zorgen over hun testosteronwaarde melden zich echter niet bij een arts, maar zoeken eerst online naar verklaringen voor hun klachten. Daar zijn vragenlijsten en zelftests te vinden die vaak suggereren dat hun waarde te laag is.

Dinkelman-Smit: „Maar zo’n zelftest zegt eigenlijk weinig. Het is geen betrouwbare manier om een tekort vast te stellen.”

Ook met een bloedtest is een mogelijk tekort niet zo eenvoudig vast te stellen. Je testosteronwaarde schommelt namelijk gedurende de dag. In de ochtend is de waarde het hoogst, later op de dag daalt die.

„Daarom moet je eigenlijk twee keer ’s ochtends bloed laten prikken, vóór tien uur en het liefst nuchter”, zegt Dinkelman-Smit.

Artsen meten in de bloedtest meestal het totale testosteron, maar een groot deel daarvan is gebonden aan eiwitten in het bloed en daarmee niet actief. Alleen het ‘vrije’ testosteron is actief.

Het totale testosteron is volgens Dinkelman-Smit een goede eerste graadmeter. „Maar factoren zoals ziekte, medicatie of overgewicht kunnen beïnvloeden hoeveel hormoon gebonden is.”

Vertekend lichaamsbeeld

Ook steeds meer jonge mannen melden zich bij Dohle met de vraag of hun testosteronwaarde wel goed is. „Soms hebben ze weinig zin in seks, en ongeveer bij de helft blijkt het testosteron inderdaad wat lager. Bij de andere helft spelen psychologische of relationele factoren een rol”, zegt Dohle.

Sociale media kunnen die onzekerheid versterken. In sommige gevallen leidt dat tot een vertekend lichaamsbeeld. „Mannen zien op sociale media bijvoorbeeld beelden van extreem gespierde lichamen en vrezen dat hun eigen spierontwikkeling afwijkt, terwijl die eigenlijk normaal is.”

Testosteron aanvullen

Voor mannen bij wie het testosteron daadwerkelijk te laag is, kan een hormoonbehandeling zinvol zijn. Het testosteron wordt aangevuld met een injectie of een gel die op de huid gesmeerd moet worden.

„Als iemand echt een tekort heeft, kan een behandeling een enorme verbetering geven”, zegt Dinkelman-Smit. „Patiënten melden meer energie en zeggen meer zin in seks te hebben. Maar het is geen wondermiddel.”

De behandeling kent ook nadelen. Het kunstmatig aanvullen van het testosteron onderdrukt de productie van zaadcellen en kan onvruchtbaarheid veroorzaken.

Ook kan het aantal rode bloedcellen stijgen, waardoor het bloed dikker wordt. Dat kan het risico verhogen op trombose, waarbij een bloedvat verstopt raakt door een bloedstolsel.

Werken supplementen?

In speciaalzaken en online zijn ook supplementen te koop die het testosteronniveau zouden verhogen. Kan dat? Dohle: „De werking van de meeste van de ingrediënten in die middelen is niet bewezen.”

Sommige onderzoeken naar de effecten van bepaalde kruiden, zoals ashwagandha, laten een kleine stijging van het testosteronniveau zien bij inname. Maar die resultaten moeten volgens Dohle voorzichtig worden geïnterpreteerd.

„Mensen die zo’n supplement gaan gebruiken, gaan vaak tegelijkertijd gezonder leven. Dat kan net zo goed de verklaring zijn.” Supplementen zijn bovendien geen geneesmiddelen, benadrukt Dohle. „Ze worden minder streng gecontroleerd.”

Het RIVM adviseert om geen voedingssupplementen met ashwagandha te gebruiken, na meldingen van artsen in Nederland en andere landen. Patiënten die bepaalde supplementen met dit kruid hadden gebruikt, liepen schade op aan hun lever.

Zorgen uiten

Het beste wat je kunt doen als je denkt dat je testosteronniveau te laag is? Uit je zorgen, zegt Dinkelman-Smit. „Als je klachten hebt zoals weinig zin in seks of erectieproblemen, is het goed om dat te bespreken, te beginnen met je partner.”

Blijven de klachten bestaan, meld je dan eerst bij de huisarts. Als het nodig is, kan die je doorverwijzen naar een specialist voor verder onderzoek.

Lees meer over laag testosteron

Bron: AD